Èske lokitè natif yon lang konn fè fot lè y ap kominike?

Donk, pou nou tounen sou kesyon mwen te poze nan kòmansman tèks sa a, lè se 2 lokitè natif ki gen menm nivo konpetans nan lang lan, ki sa ki ta dwe pase si yo pa dakò sou yon kesyon gramè lang sa a ?

Lè se yon lang ki gen gwo tradisyon nòmatif, avèk gwo dokimantasyon sou ki jan lang sa a fonksyone, pa ta dwe gen chirepit ki dire lontan. Pa egzanp, nan lang tankou angle osnon franse, genyen michan gramè avèk michan diksyonè ki kapab tranche kesyon ki bay pwoblèm. Nan lang angle pa egzanp, mwen ta ka site liv gramè sa a : « The Cambridge Grammar of the English Language », yon gwo liv gramè ki gen 1842 paj ke lengwis Rodney Huddleston ak Geoffrey K. Pullum ekri . Liv gramè sa a pibliye an 2002 men li te repibliye an 2022. Nan lang franse, mwen ta site yon gwo tonton liv gramè ki rele « La Grande Grammaire du Français » (GGF) ke yon ekip 50 lengwis pibliye nan mwa oktòb 2021, e ki genyen plis pase 2530 paj, an 2 volim.

Tou de liv gramè sa yo se sa lengwis yo rele « gramè deskriptif ». Sa vle di yo pa montre nou ki jan nou dwe pale angle osnon franse (sa se travay gramè preskriptif, gramè nòmatif), men yo dekri ki jan lang lan fonksyone, ki sa lokitè yo di lè y ap pale. Bien entendu, nou poko genyen liv kon sa nan lang kreyòl ayisyen. Se apèn si nou genyen 2 liv gramè sou kreyòl ayisyen ki dekri jan lang sa a fonksyone. Donk, gen anpil travay pou lengwis yo.