Rasin defi aplikasyon Deklarasyon inivèsèl dwa moun yo an Ayiti

Peryòd XVIII^e syèk la konnen de (2) revolisyon, revolisyon ameriken epi revolisyon fransè a. Mistik revolisyon ameriken an genyen gwo enfliyans sou revolisyon fransè a[1]. Revolisyon sendomeng lan pa t genyen menm nati parapò revolisyon fransè a. Revolisyon fransè a te chita sou yon nati boujwa, lòt revolisyon an se batay kont esklavaj, rasis, gwo plantasyon, elatriye.

Nan peyi Lafrans aprè lamonachi, genyen yon nouvo sèman sivik ki soumèt (dekrè 14 dawout 1792) kote reprezantan asanble yo fè sèman pou yo rete fidèl ak nanchon an epi fason pou yo konsève libète, egalite ak fratènite oswa mouri pou defann valè sila yo [2]. Nan period XVIII^e syèk la, kesyon libète, egalite epi fratènite t ap fè fas gwo konfisyon nan sosyete fransè a. Premye konfisyon an te chita bò kote moun ki t ap defann revolisyon fransè a ; nan yon dezyèm tan bò kote Lafranmasoni. Malgre sa a, revolisyon fransè a rezime politik li suivan twa (3) mo : libète, egalite epi fratènite.

[3]Selon Saint-Victor Jean-Baptiste (Sen-Viktò Jan-Batis), lide libète a t ap taye banda nan Sendomeng bò kote kaptif yo nan batay pou Lendepandans lan, sitou avèk Padre JEAN nan lane 1679. Modèl batay kaptif yo te chita nan rasin filozofi yo, pou yo rive genyen yon «Citoyenneté Pleine » [4], pwofesè Jean Anil Louis-Juste (Jan Anil Lwui-Jis) nan kad rechèch li yo manyen tèm « Citoyenneté pleine » lan, nan kontèks soulèvman jeneral kaptif yo nan Sendomeng nan lane 1791. Modèl sitwayènte sa a ale nan sans opoze lòt modèl yo ki pa total, sa vle di yon modèl ki pa konkrè, ki pa pèmèt jwisans dwa yo ak libète yo nan tout totalite yo. Pwofesè a panse revolisyon 1791 lan poze veritab baz demokrasi a, nan sans libète epi egalite ki konkrè a. Nan pèspektiv sa a, tematik sitwayènte a voye nou « nan libète tout moun anndan sosyete a epi nan kesyon demokrasi a »[5].