Kisa tout peyi lemonn ta dwe peye Ayiti kòm dèt Ayiti

Gen yon ankèt jounal Nouyòk Tayms (New York Times)  fèk met deyò  ki relanse gwo konvèsasyon sou jan nou rete kwè aklè dekisèt longè peyi etranje rantre nan listwa ki make fondasyson nasyon Ayisyèn nan. Espesyalman dosye dèt lendepandans lan kote Lafrans dechèpiye kès peyi a nan lane 1823  swadizan paske yo fè anpil pèt byen yo te posede, e yo mete esklav yo nan lis byen yo genyen yo pèdi yo.  Men entèvansyon peyi etranje ki depafini  Ayiti yo pa t sèlman bout nan lane 1823. Jouk jounen jodia,  enjistis sa ap kontinye.  Jou la jou pou Ayiti  ta rive jwenn yon ti bren jistis pou sa ki pase nan listwa li epi wè yon lakansyèl  lapè pou timoun ki ap vini yo, se jou peyi tankou Etazini ak Lafrans ta deside  koumanse chanje fason yo trete Ayiti nan tan nou ap viv kounya la.

Jounal  Nouyòk Tayms (New York Times) pran san li pou li detaye manman lajan dèt peyi  Lafrans kase ponyèt Ayiti pou pran apre peyi a te fin pran lendepandans li. Atik jounal la bay detay sou lajan ponya Ayiti peye ak anpil vèsman sa ki ta ka kalkile nan jou sa yo ak yon montan 21 milya 115 milyon dola meriken  ki lakoz Ayiti kontinye dodomeya nan lamizè ak enstabilite pandan 200  lane pase yo. Ankèt sa yo bay detay sou jan lame Blan Meriken te transfere an gwo ponyèt 50000 dola nan fòm lò ki te nan Bank nasyonal  pou ale ateri nan Sitigwoup (Citigroup) an 1914 nan eta Nouyòk (New York) san konte  19 lane lokipasyon amerikèn yo ki te kontinye an grann pati akoz gwo presyon gwoup finans Wòlstrit (wall street) t ap bay.

Ayiti genyen yon dosye legal djanm ki bay posibilite pou fè li mande restitisyon ak reparasyon pou zak kase ponyèt ak panzouyis  yo fè sou li. Ayiti te reziye li siyen kontra dèt sa an 1823 paske Lafrans te pake gwo bato lagè sou kot peyi dAyiti epi fè  gwo menas pou te anvayi Ayiti epi remete peyi a nan lesklavaj. Retounen ak  lesklavaj te yon zak ilegal nan moman an,  alòs kontra dèt la tou te ilegal. Menm jan tou pou Sitigwoup (citigroup) ki te gen bèl kontra pou jere prè  Ayiti a, nan konvenk peyi Etazini pou anvayi Ayiti, ta dwe fè fas ak plent pou remèt lajan pwofi ki fèt nan magouy ak kout mal taye.