Kèk pawol sou kreyòl

Kisa kreyòl la ye? Nan jounen yo chwazi pou fete kreyòl, menm lè tout moun lage nan chache bèl pwovèb kreyòl, k ap montre jan lang la pote yo pakèt lide enpotan, k ap montre kreyativite ayisyen, li ta bon, nan jou sa a, pou nou pran ti chèz ba nou pou nou makonnen kèk lide sou sa kreyòl la ye. Pou mwen pa nan deplotonnen yon pakèt pawol ki pral pran twop tan, map di kreyòl la, tankou tout lang, pote yon memwa, li te fèt nan yon sitiyasyon istorik epi li eksprime kapasite yon gwoup moun pou eksprime sa yo viv, sa yo konprann nan lanati.

Nan bon kreyòl, kreyòl vle di boujon, jèn plant, ki ole. Mwen raple m lè m piti papa m te konn mete akote jèn plant kreyòl yo pou l plante. Sans mo kreyòl sa a la lontan. Gran save k ap chache fouye zo nan kalalou pou konprann ki jan kreyòl fè jwenn premye sans kreyòl te genyen te konsène fason pou rele jèn plant yo. Apre sa yo te vin itilize l pou rele kolon blan ki fèt nan koloni Sendomeng ak lot yo. Tan pase tan tounen, yo vin itilize l pou esklav ki fèt nan koloni yo oubyen ki vin maton nan reyalite lavi nan koloni yo.

Kidonk kreyòl se yon fason pou pale de yon bagay oubyen moun ki jèn, ki bèl tou. Tankou, jodi a, Ayisyen rele yon jèn fanm ki anfom “kreyòl”; “wi fout gade yon fanm kreyòl”, “ gade yon bèl kreyòl k ap pase la…” Gen moun tou ki di kreyòl la se yon lang ki dou, ki plen pwezi.