radiotelepacific@gmail.com
Radio Pacific 101.5 fm
Culture

Échos Créoles de la Poésie de René Depestre

Échos Créoles de la Poésie de René Depestre

Pour célébrer l’anniversaire de René Depestre, sept créateurs haïtiens — six poètes et un diseur — ont rendu hommage au grand auteur en adaptant plusieurs de ses poèmes majeurs en créole haïtien.

​Initié par Mingolove Romain, poète et animateur de l’émission Tout Est Poésie, ce projet dépasse la simple traduction littérale.

Chaque auteur a réinventé un texte pour l’ancrer dans la culture et le terroir haïtiens. Comme l’explique le poète Philippeson Juste, l’objectif est de « rendre à la langue maternelle ce que le poète a confié à la langue française : une douleur, une colère, une espérance ».

​En plus d’enrichir le patrimoine littéraire créole, cette démarche rend l’œuvre de Depestre accessible au public créolophone qui maîtrise peu ou pas le français.

​Les poèmes traduits et leurs adaptateurs :

​▪︎ Ballade des Cinq Sens devient Flann Sou Lantiray Lavi, adapté par Sandra Rabrun.

​▪︎ Je Ne Viendrai Pas Ce Soir devient Aswè a M P ap La, adapté par Jonel Juste.

​▪︎ Je Connais un Mot devient Mwen Konnen Yon Mo, adapté par Ricardo Auguste.

▪︎ Minerai Noir devient Min Fènwa, adapté par Mingolove Romain.

​▪︎ Haïti à la Dérive devient Ayiti an Degrenngolad, adapté par Philippeson Juste.

​▪︎ Bulletin de Santé devient Bilten Sante, adapté par Douglas Zamor.

​▪︎ Alabama conserve son titre d’origine, adapté par Jean Raphy Domond.

 

​Découvrez ci-dessous ces sept poèmes de René Depestre revisités par les jongleurs de mots ci-avant mentionnés et rendus dans toute leur force créole.

 

FLANN SOU LANTIRAY LAVI

 

Britsoukou

Jodi pou demen,

Je m pase sèt koulè lakansyèl.

Zòrèy mwen pèdi

Melodi douvanjou.

Sant kafe kou papye lavi joni

Pèdi gangans yo anba nen m.

Papay, tankou lòt trezò nan panyen lanati,

Pa fè djòl mwen kouri dlo.

Gou lanmou fè mem m  filalang,

Kou fredi

Jouke w nan fouk.

 

Flann Sou Lantiray Lavi , Sandra RABRUN

[ Se tradiksyon kreyòl powèm BALLADES DE 5 SENS RENÈ DEPESTRE ]

 

 

 

 AYITI AN DEGRENNGOLAD

 

 

Men peyi m nan dekore

Ak dan

Ak pikan kwenna.

 

Peyi fil fè, peyi bèk fè

Depi nan pye rive nan tèt

K ape dangoye nan lonbray li,

Yon lakou manje ranje

K ape bouyi kòlè

Kote doulè lespwa mare ansanm

Souri ayisyen gen gou fyèl.

 

Ayiti san dimanch

Boure ak lapenn,

Kèk malè pandje difisil pou donte,

Yon vòlkan k ape dòmi

San zegui rèvèy

Nan silans revèy sann li.

 

 

« Ayiti an Degrenngolad »

Philippeson JUSTE (2026),

[ Tradiksyon kreyòl tèks « HAÏTI À LA DÉRIVE », René Depestre ]

 

 

 

ALABAMA

 

Si lavi ta fè m kado yon pitit fi

Mwen p ap janm rele l Alabama.

Menm pou jwèt, menm nan rèv

Mwen pa t ap bay yon non tris konsa

Menm ak ti pye seriz ki fèk ap boujonnen toupre lakay la,

Ni ak gwo bato mwen mete navige pafwa

Sou dlo dous tandrès k ap koule anndan m.

 

Alabama

Mwen p ap makònen yon non konsa

Ak lakontantman ki ap debòde nan nawè Suzàn,

Suzàn fanm natif natal vil Pari

Ki te toujou ap eseye anvayi lakontantman pa m.

 

Alabama

An verite, m p ap bwode yon mo modi konsa

Sou zorye yon tchovi maladi mete kaba

Mwen  p ap ekri yon mo anmè konsa

Sou 4 panno selil yon prizonye ki inosan

Ni sou gro miray byen wo tristès leve andedan kè m.

 

Alabama !

Sa se pa yon non pou chwazi bay premye lekòl

Nan vilaj kote lonbrit ou koupe.

Alabama

Se pa yon non pou w ta pèdi jekwazandye w

Pou w bay yon pon, yon tren oswa yon boulanje

 

M te ka petèt imajine mo Alabama nan tan lontan

Ki afiche sou fwon yon gran dansèz k ap make pa

Ou byen sou pòt yon faktori kote yo fabrike poupe.

Kounye a pa gen pèsòn nan mond lan

Ki ka ekri mo sa sou okenn vit

Kote y ap fè pwopagann pou lasante ak lespwa.

 

Alabama, se yon non madichon mwen wè

Ki grave sou gwo chenn lou

Ki nan pye ak nan men frè nwa mwen yo.

Alabama

Alabama se non rasis, non kriminèl mwen wè

K ap senyen flanbo kouraj ak dinyite

Frè ak sè nwa mwen yo flewo lesklavaj brize.

 

E si men dwat mwen te gen malè rele Alabama,

Mwen sèmante 7 fwa 77 fwa 7 fwa

Mwen t ap fout koupe l jete aswè a menm

Yon fason pou m te ka7 kontinye ekri powèm

Pou chante laglwa ak dinyite lèzòm.

 

 

ALABAMA

Téks : René Depestre

Adaptasyon ak tradiksyon : Jean R. DOMOND

Revizyon ak koreksyon : Mingolove ROMAIN

 

 

 

ASWÈVA M P AP LA

 

Aswè a m p ap la

Pou m vin gade ribanbèl

Lajwa ak lanmou

K ap trese riban anba je w

 

Tout peyi a kanpe pou chanje demen

Lamitye rele m vin goumen

Vin derasinen mapou diktati

Pou solèy lespwa ka leve

 

Aswè a m p ap la

M p ap ka vin pase men m

Nan cheve w, bèl nègès,

Kase ti bwa nan zòrèy ou

Pandan zetwal peyi m ap file

 

Aswè a m p ap vini

Plonje nan lanmè je w

Naje nan basen de bra w

Tire lobe nan rivyè lanmou w

Neye chagren m nan siwo bouch ou

Chalè kò w se dòmidous

Lè nou kontre se fedatifis

Men, cheri,

Lanmou n pa t ap gen sans

Si l ta fè silans

Devan soufrans limanite.

 

Aswè a Mwen P ap La, Jonel JUSTE

[ Se adaptasyon ak tradiksyon kreyòl Jonel Juste de powèm René Depestre ki titre Je Ne Viendrai Pas Ce Soir ]

 

 

 

MIN FÈNWA

( Adaptasyon e tradiksyon Kreyòl Mingolove Romain fè ak powèm Minerai Noir René Depestre )

 

Lè menm solèy sakre

Ki t ap simaye zyedou ak karès

Pou kolore kotidyen Endyen yo

Bridsoukou kole dan li byen fon

Sou po wouj yo

Epi bwè tout dlo penitans nan kò yo

 

Lè lafourad pou lò

Tenyen tout limyè mounite

Nan konsyans Loksidan

E souse kou sansi dènye gout san Endyen yo

Jiskaske pa t rete

Lonbraj yon sèl Endyen

Toupre min lò yo,

Yon van dezespwa pran detrese bò tèt zile a

Van madichon sa bwote bato kolon agranman sanmanman

Jous anndan vant Lafrik

Pou al peche larelèv

Sou kontinan nèg ak nègès bèl pòtray la.

 

Se konsa macheprese a te kòmanse

Se konsa kolon blan fè 2 kabès  

Nan kokenn sous richès san limit sa a

Ki kache nan kò ak kouraj moun nwa.

Se konsa gwo poteboure a te tanmen

Pou keyi solèy midi ki t ap danse nan kè Lafrik

E tout nanm latè t ap degrennen rèl

Anba eskonbrit kanaval kout pikwa

Ki t ap kreve jous nan fon kè

Kannkès wòch ki gen metal chè

Ki te plante nan matris yo.

 

Nuit yo deja boule tout longè

Mèch lanp plizyè syèk

Sivilizasyon modèn kite mak pye l sou kou nou

Ki fè listwa paka bliye tout move kou yo

Ni kout kouto diskriminasyon

Ki kontinye ap senyen maleng nou

Jous jounen jodi zòt pa sispann prije lavi

Pou piye richés ak bèl mèvèy

K ap ponpe nan venn ras sa a.

 

Malgre kalamite yo, nou di mèsi lavi

Mèsi pou melanin lan

Ki fè nou pwomennen men nan men ak solèy

Lè n pito

Melanin se yon men envizib

K ap ekri yon powèm anba po nou

Ki fè koulè nou se pwezi ki pwoteje nou

E ki pwojte plis chàm pase nenpòt metal chè.

 

Pèp sa se yon gran sous

Kote dlo je, swè ak san moun pa janm sispann koule

Yon sous ki pase swaf lannuit

Lè bouch tan an sèk

Tankou tè ki divòse lontan ak lapli

 

Konbyen piyajè

Ki tann lanmè fè eskal arebò kapris ou

Pou yo deklete pòt somèy ou

Epi dechèpiye ak gwo zàm 

Ti resous ou t ap sere byenfon

 

Konbyen atoufè ki fè fèt

Lè bousòl bato yo te pèdi pòl nò

Epi kout van madichon mennen yo

Sou wout ki chwe nan bèl jaden w

Kote zèl kat lavi yo fènwa te fin bwè

Reveye ak chandèl lespwa tou limen

 

Ou menm pèp ki plante libète

E ki, nan plas bèl rekòt, pase anpil ane

Ap ranmase ak 7 pas dlo nan je w

Pil branch ak fèy tan an seche sou pye

 

Pèp malè piye e lese toutouni

Pèp yo bwase, vire devan dèyè, tèt anba

Tankou yon tè y ap raboure.

Pèp yo derasinen, demounize e debwaze rèv li

Pou angrese komès gwo peyi nan mond lan,

Tankou kodenn k ap kouve nan kalòj an sekrè,

Kite kriz kòlè k ap konsonmen ankachèt

Nan fon kè w

Rete kouche kèkal

E tann kama akouche  lakontantman lakay ou.

E jou absè a pete tout bon vre

Loray ap frape pye l atè

Pou pèsòn p ap janm pèmèt yo ankò

Eksplwate fòs kouraj ou gratis

Pou fabrike pyès kanno ak pyès lò

Pou bati richès yo ak swè e ak san w

Paske fwa sa

Kòlè ki koulè metal nwa k ap bouyi nan vèn ou

Ap monte jis li debòde nan figi Loksidan

 

Minerai Noir

Poème de René DEPESTRE

Adaptation et Traduction Créole : Min Fènwa de Mingolove ROMAIN

 

 

 

MWEN KONNEN YON MO

 René Depestre

 

Mwen konnen yon mo ki konn vole gagè

Li fè lòlòj moun vire tankou toupi 

Li fè letènite kase tèt tounen 

Li gonfle vwal rèv yo tankou gagann zandolit 

Li kaye tankou reyon limyè lanmou anba je m

 

Mwen konnen yon mo grandèl toumante listwa 

Li fè kout tèt tankou ti papye nikle atè nan lakou 

Nan ti van ki louvri zèl  sou mòn yo kap pran grad nan malè

Se yon bann zwazo fou ki pete kriye sou lanmè pwennfèpa— mò rèd

Mwen konnen yon mo jòf anba jipon lanmè karaib 

Se bèl wòch tout Koulè ki dodomeya anba rivyè yo,

Yon lalin ki tranpe pye l nan ma dlo

Nan bri fèy lè pye bwa ap fè lese frape 

Nan pwezi vwa timoun ki fè eko sou bèso,

Nan lafimen ki grenpe pye palmis tèt anba

 

Mwen konnen yon mo ki trennen tan an nan pye,

Li fè koupab ki pa kapab frèt kon mab

Li boude dyòl sou lamizè nan katye bouda chire

Li tonbe dòmi sou lonbray nat 

Nan kè sere vil yo.

 

Mwen konnen yon mo ki  wonfle fò nan listwa

Li sekwe kòl lè yo rale zing pou revòlt douvanjou 

Lè moun fè ti pil gwo pil nan raje lavi 

Anvan yo mete dife nan chan kann 

Yon yayad ki rale monte van libète 

 

Mwen konnen yon mo ki antre nan souf tout moun 

Nan souf peyizan yo mare nan chèn

Nan  souf restavèk san non

Menm jan nan souf fanmi ki gen syèl la nan san yo

Se byen timoun ki pot bann machwè nan vant 

Devan chaloska mal maske kap likide peyi

 

 Mwen konnen yon mo ki fè yon gwo twou nan rèv mwen

Se la mwen met griyen dan 

Se la mwen met tout lanp souf mwen etèn 

Se la mwen mete jòf ak batman kè m

Se la figi dimanch swa resi fennen 

Se la lanmou aprann fè sitirè

Se la kè m  aprann monte chwal malen

Ki lage tankou powèt nan savann dezole.

 

Mo sa a redesinen nwit mwen

Mo sa bat bravo pou koulè po m 

Li  nan pwent tout kalfou miwo- miba m konnen 

Li  konnen mache chèche pa dòmi san soupe

Li se fòs ki fè m gade solèy la nan je

Li di malè ak moun ki vann batistè pou po patat 

Mo sa se yon gwo bato ble e wouj nan dlo je m

Mo sa se sèl lanmou mwen konnen         

 

Mo sa a se foli mwen: Ayiti.

 

 

Je Connais Un Mot, René Depestre, 

Recueil Étincelles (1945)

 Tradiksyon Kreyòl : Mwen Konnen Yon Mo, Ricardo AUGUSTE

 

 

 

Bilten sante

 

Solèy la Kenbe sekrè pase mwen yo nan yon fil

Pandan ekzil mwen ap glise kannale tèt anba

Yon lapli rèv tout koulè tatoure tout sa k fè m anvi viv

O Powèt ak  yon lanmou k ap klere toupatou

O gangan nan yon Leyogàn transparan k ap beke pye silans

 

Nan moman mwen rive la

Pandan fèy bwa ap Joni nan mwen

Mwen konnen tout dyòk mwen ka lage sou lènmi mwen yo:  e tout sa y ap jebede depi digdantan pa ka retire yon plim sou do plimeyank k ap simen lawouze nan forè mwen.

 

Nan ti mo fre k ap koule nan kò lannuit lan

Mwen jwenn fil ki mawonnen mit yo ak fèy bwa yo

Fil ki mawonnen wòch galèt ak kim k ap moute nan powèm mwen

 

Men laj matirite pye bazilik ak pye akasya d Ayiti a:

lè a rive pou n chache bwa mete dèyè vanyans vanyan yo te plante ant Kiba ak nouvo vòlkan ki sanble ap soufle kòkòwòs tèt mwen an

 

Lè a rive pou n jete sann tout move kwayans syèk la nan lanmè Karayib

 

Granmmaten vwa Wosiyòl anvayi tout sa k fè m sanble ak zòt

Sa ki nouvo k ap deplotonnen nan mwen an ramoli mistè powèt la ki vin tounen zannimo

K ap jwe ak lonbray li a

 

René Depestre (Adaptasyon Douglas ZAMOR 

0 commentaire

Les échanges courtois et argumentés font la qualité du débat.

Connectez-vous pour commenter. Un compte garantit que votre nom n'est utilisé que par vous.

Se connecter Créer un compte

Aucun commentaire pour l'instant. Soyez la première personne à réagir.

À lire également

Toute la rubrique Culture

Alertes du National

Recevez une notification sur votre téléphone ou votre ordinateur dès qu'un article paraît dans les rubriques de votre choix. Gratuit, sans inscription.

Rubriques à suivre