Lang ak devlòpman konesans nan sal klas yo an Ayiti

Ayiti se yon peyi ki an kriz. Li trè posib pou fraz sa a se yon fraz anpil nan nou menm Ayisyen repete prèske chak jou nan dènye moman sa yo la a, oubyen byen fò oubyen an silans. An reyalite genyen anpil rezon Ayisyen ka bay pou yo montre peyi yo nan kriz. Men pandan n ap viv moman kriz sa yo, gen yon lòt gwo kriz ankò mwen pa kwè twòp nan nou menm Ayisyen konsidere: kriz moman n ap viv yo ka tèlman absòbe nou, li trè fasil pou nou pa mete twòp aksan sou yon seri aspè fondamantal nan devlòpman sosyete a. sa se yon lòt gwo kriz. Youn nan aspè fondamantal sa yo se edikasyon, an patikilye kesyon lang nan edikasyon.

Pou mwen atire atansyon konpatriyòt yo sou kesyon lang nan nan peyi a, m ap pataje avèk nou refleksyon m ap fè depi kèk ane, m ta di depi nan kòmansman venteyinyèm syèk la. Pou mwen reyalize travay sa yo, mwen fè yon seri rechèch nan sal klas yo, mwen entèvyouwe konsène tankou: anseyan, direktè lekòl, enspektèk distri eskolè, epi paran. Nan kad travay sa a tou mwen fè rechèch sou kesyon lang, sou nosyon ideyoloji a menm ansanm ak rapò ideyoloji ak lang, sou nosyon premye lang oswa lang manman, dezyèm lang, lang etranjè ak lang eritaj, epi lang ak literati. Mwen gade tou lòt aspè ki gen rapò ak lang, tankou: aspè antwopoloji yo ka aplike nan kesyon lang, jan lang devlope sou latè, jan lang devlope nan yon sosyete tankou sosyete Ayisyen an an patikilye, kesyon kolonizasyon, pòskolonizasyon, kolonyalite ak neyokolonizasyon, epi kesyon devlòpman moun parapò ak devlòpman kolektivite moun yo. Mwen gade tou wòl edikasyon nan devlòpman yon sosyete epi wòl lang jwe nan devlòpman moun epi sitou kesyon lang nan nan sosyete ki devlope akoz rankont kolonyal yo tankou nan ka Ayiti pi espesifikman. Sa ap fè m plèzi anpil si kèk konpatriyòt ki ta enterese wè jan m kòmanse elabore sou kèk nan eleman sa yo pou yo ta voye yon kout je sou liv mwen deja pibliye, sou atik mwen ki parèt nan kèk jounal, oswa sou chapit mwen ki soti nan kèk ouvraj kolektif. Bi mwen se kontribye nan konvèsasyon an paske, nan sans pawòl Mikhail Bakthin (1981, 1986), tout sa mwen ka di deja jwenn yon dividal lòt koze lòt moun te deja di. Mwen konsidere vwa pa m sèlman kòm youn nan vwa yo, e m konsyan vwa pa m se p ap dènye vwa a. Avèk tout imilite, mwen evalye reyisit mwen nan sans sa a lè mwen ka wè nou genyen yon konvèsasyon konstriktif ki kontinye plis devlope toujou nan mitan nou menm Ayisyen sou kesyon lang nan. Li klè pou mwen se pa yon aspè nou ka neglije. Plis nou ta chache kouri pou kesyon lang nan se plis kesyon lang nan ap suiv nou.

Refleksyon m ap pataje avèk nou nan atik sa a chita sou jan kèk anseyan abòde nosyon konesans nan sal klas yo an Ayiti. Alò nou va konprann pi devan, lè m di ‘anseyan’, mwen sitou wè yon pitit sosyete a prepare yon jan espesifik pou demen li al prepare lòt Ayisyen k ap vin sitwayen. Donk n ap retire tout blam sou endividi a an patikilye pou n fokis sou aspè diskou makwososyal la nan jan nou abòde konesans e ki lè nou jije yon moun ‘gen’ konesans.