Chèche lavi : Yon dokimantè ki trase lavi de (2) imigran ayisyen

«M ap tann»,se mo yo repete pandan tout dokimantè Chèche lavi a. Ameriken Sam Ellison se li ki direktè dokimantè sa a ki soti nan lane 2019. Dyalòg la nan kreyòl ayisyen ak panyòl, epi soutit yo ann angle. Chèche lavi trase lavi de imigran ayisyen, James ak Robens, ki soti depi Brezil pou Tiwana nan Meksik ak objektif pou antre nan Etazini. Sepandan, fim lan koumanse nan Sen Mak, Ayiti, kote James kite yon mesaj pou Robens. James eksplike Meriken yo depòte l, e kòm li toujou pa gen yon travay ann Ayiti, l ap tann. Donk, byen bonè nan fim lan, nou konnen yonn nan yo pa reyisi rete Etazini. Dokimantè a fini nan yon sèk avèk imaj James ann Ayiti apre li fin montre nou istwa Robens ak James nan Tiwana. Li di nou yon lane apre James toujou ann Ayiti, men li vle kite Ayiti ankò, petèt pou li tounen nan Brezil.

Dokimantè a di nou lè imigran yo rive nan fwontyè ameriken an, yo resevwa yon dat pou randevou azil yo nan Etazini. Yo pa kapab travèse fwontyè a jouk dat sa a. An jeneral, yo tann plizyè mwa pou dat yo nan Meksik. Dokimantè a ranfòse yon sans anprizonnman kote moun ap tann kont volonte yo tou pa yo. Se kon sa, nou ka wè, atravè anpil sèn, ki jan Robens ak James ap gade moun k ap travèse fwontyè a nan machin oswa a pye pou antre Etazini via San Ysidro. Repetisyon sèn sa yo ki pase pandan lajounen ak lanwit montre pasaj tan an tou kote imigran ayisyen yo blije rete la pou tann jous yo jwenn yon dat pou randevou. Sèn sa yo mete aksan sou mank mobilite imigran ayisyen genyen nan mond lan. Anplis, gen anpil sèn kote Robens ak James mache nan lari Tiwana, nan plaj ak bò mi fwontyè a ki montre fason tan an pase dousman, epi mank pisans imigran ayisyen yo anfas politik imigrasyon Etazini an.

Fim lan koumanse ak mo sa yo nou jwenn nan yon powèm Boadiba te ekri: “Nou chita nan salon etranje, nou wè tablo nou kwoke sou mi” pou montre tansyon neokolonyal ant Ayiti ak Etazini. Pi ta, yon gason ak yon lòt imigran ayiysen k ap tann dat randevou yo ap pale sou konsekans istwa kolonyalizasyon ak okipasyon ann Ayiti anba men Lafrans ak Etazini ki se sous move kondisyon lavi ann Ayiti. Malgre kilpabilite Etazini nan peyi a fòse yo viv nan move kondisyon nan Tiwana antan y ap tann dat yo. Li di, “Menm yon chen ameriken p ap viv konsa. Yon chen kay yon gran nèg ann Ayiti p ap viv konsa.” Sepandan, se pa sèlman nan Tiwana imigran ayisyen yo sibi move tretman akòz politik imigrasyon gouvènman ameriken an. Lè James finalman gen randevou azil li, li disparèt nan sistèm detansyon ICE la e menm direktè ameriken an pa gen aksè pou wè l. James pase nan plizyè sant detansyon pandan sèt mwa anvan yo depòte li. Donk, atravè absans li, fim lan montre envizibilite imigran ayisyen yo ki anprizonnen nan sant detansyon ameriken yo. Se akòz detansyon James lan, Robens deside rete nan Tiwana olye li kontinye tann pou li rantre Etazini.